“Kunnen de kinderen nog kijken?” Deze vraag komt regelmatig terug bij het afscheid van een overledene. Mogen kinderen iemand zien die is overleden? Na een periode van “alles uit handen nemen” wordt het afscheid nu steeds vaker weer ‘teruggegeven’ aan de nabestaanden. Kinderen kunnen, mits goed voorbereid en begeleid, gaan kijken naar een overledene. Nyncke van 5 jaar en Bart van 7 jaar werden door hun ouders op de hoogte gebracht van het overlijden van Beppe. Samen met de ouders heb ik besproken hoe de kinderen betrokken konden worden bij het afscheid en de uitvaart. Gelukkig zijn er prachtige prentenboeken en is er voldoende ondersteunend materiaal in de vorm van brochures, zelf samengestelde mapjes en tips. Het is vaak de angst van de volwassenen, van de ouders, die een onbevangen omgaan met dood in de weg kan staan. Deze angst kan veroorzaakt zijn door een eigen negatieve ervaring als kind. Werd je vroeger als kind gedwongen om te kijken of keek je naar een overledene zonder enige voorbereiding, dan kan dit een traumatische ervaring zijn. Dit wil je een kind, en vooral jouw kind, niet aandoen.
Nyncke en Bart mochten, als ze dat wilden, samen met hun moeder naar Beppe kijken. Ze waren goed voorbereid op wat ze zouden zien. Beppe lag in de kist, ze zag er anders uit dan toen ze haar voor het laatst zagen. Nyncke liep naar de kist en keek nieuwsgierig naar Beppe. Ja, ze was nu wel wat anders, wat wit en ze zei niets meer. Bart bleef op een voor hem veilige afstand staan. Hij keek alleen en zei niets. Hij wilde niet te dichtbij komen. Elk kind zal op een eigen manier reageren.
Omdat volwassenen de confrontatie met dood willen verzachten wordt er wel eens gezegd: “Beppe slaapt.” Het is juist deze uitspraak die veel onrust en verwarring bij het kind geeft; want als Beppe slaapt, dan kan ze toch ook weer wakker worden. Of, als Beppe nooit meer wakker wordt, dan kan dat ook met mij gebeuren als ik ga slapen.
Op de dag van de uitvaart hielpen Bart en Nyncke mee met het ‘dragen’ van Beppe; samen met hun ouders, ooms en tantes ‘droegen’ zij de kist met Beppe naar het graf.
Met goede begeleiding en met ondersteunende materialen kunnen kinderen, net als jongeren en volwassenen, op hun eigen manier betrokken worden bij het afscheid en de uitvaart.